ماگما

    ایران سرزمینی پهناور است با تاریخی کهن که کوهستان هایش در طول قرن ها در آن زمینه ساز بوجود آمدن تمدن ها بزرگ و در نهایت تاریخ ایران بوده اند . در این سرزمین کوه ها به اشکال مختلف ظاهر شده اند . از آتشفشان ها گرفته تا توده های عظیم گرانیتی و رسوبی از چین خوردگی ها گرفته تا گسل ها از قله های تک و منفرد گرفته تا خطالراس های مرتفع و طولانی ... اما کوهستان کوچکی این میان وجود دارد که نقشی بزرگ بازی کرده است . الوند نامی آشنا برای همه مردم ایران است . این مقاله به اختصار به بیان چهار ویژگی مهم که همگی در کنار هم در یک کوه کوچک گرد آمده اند می پردازد :

   نخست، ساختار خاص زمین شناسی و جغرافیایی که زمینه ساز تاریخ و تمدنی کم نظیر  گشته است. کوهستان الوند از مجموعۀ عظیمی از سنگ های گرانیتی تشکیل شده که  ریشه ای سخت و وسیع در لایه های زیرین شهر کنونی همدان دوانیده است و این شهر را به طور طبیعی از بلایایی چون زلزله و سیل و رانش زمین مصون می دارد. توده گرانیتی عظیم الوند، بنا به خاصیت نفوذ ناپذیری اش از تشکیل سفره های آب زیرزمینی با عمق زیاد جلوگیری کرده و چشمه های کوچک و پرآب پدید آورده است؛ از این روست که بیشترین تعداد چشمه در میان تمام کوهستان های ایران زمین متعلق به الوند کوه است، به گونه ای که تعداد آن ها را در حدود 2400 عدد برآورد کرده اند.

    این ویژگی به علاوۀ ساختار خاص استراتژیکی و دفاعی الوند که مانند دژی محکم از شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده،  به علاوه آب  و هوایی  خوش  و  دلپذیر و باغستان هایی آباد، دلیلی شد تا نیاکان ماد ِ ما، در دامنه های این کوهستان، نخستین پایتخت تاریخ و تمدن ایران زمین را بنا کرده و نامش را "هگمتانه" گزارند.

     قرن ها پس از آن نیاکان پارسِ ما هگمتانه را پایتخت تابستانی خویش قرار داده و به دامنه های سرسبزش بر روی سنگ خارا کتیبه ای حک کردند که در عین کوچکی،و با گذشت قرن ها از آن زمان بازهم سندی گران مایه از کتاب تاریخ این سرزمین  به شمار می رود. آنگونه که از محتوای کنده کاری هایی میخی شکل گنجنامه بر می آید، نیاکان ما در هزاره سوم پیش از امروز یکتا پرست بوده و دیگر نکته که مایه مباهات است اینکه شادی را از حقوق مردم بر می شمردند و سند این مهم تا کنون بر دامنه های الوند به یادگار باقی مانده است.

    ویژگی منحصر به فرد دیگر الوندکوه تعدد نژاد و اقلیت هایی ست که در کنار هم در این کوه مأوا گزیده اند. کوهستان الوند به محوری می ماند که جدا کنندۀ حدود جغرافیایی چهار نژاد بزرگ ایرانیست و همه را با زبان و فرهنگ  گوناگون در کنار یکدیگر به آغوشش پذیراست.

    الوند محل تلاقی فارس ها و کرد ها و ترک ها و لرهای ایرانیست؛ در شرق الوند  فارس ها میزیند و در ته لهجۀ ساکنان پارسی زبانش هنوز هم کلمات بیشماری ازپارسی پهلوی به گوش می رسد.

   در شمال غرب الوند، کردها میزیند و کردستان از آن جا به سوی غرب راه آغاز می کند. در جنوب شرقی اش لرها ساکن اند و در شمال شرقش ترک ها...  عشایر ، این سختکوشان کوهستان نیز از دو تبار کرد و ترک به خرمی در کنار چشمه ساران الوند با کوچ به ییلاقات خرمش با شبانی روزگار می گذرانند.

   و اینچنین است که کوهستان الوند با توجه به وسعت نسبتاً کمی  که دارد با به مرکزی برای تلاقی فرهنگ های بزرگ ایرانی مبدل گشته است.

   سومین دلیلی که الوند کوه را منحصر به فرد می کند و مایۀ مباهات آن به شمار می رود، ورزش کوهنوردی ست.

    مردم همدان قرن هاست که در کوهستان الوند به کوهنودری مشغولند و صعود قله الوند، حداقل برای یک بار در سال به واجبی بدل گشته که همه ساله بسیاری از ساکنان این دیار را به سوی خود میخواند. این زمینۀ کوهنوردی آبا و اجدادی، به برآمدن بزرگانی چون "محمود اجل" و "فریدون اسماعیل زاده" و بسیاری دیگر انجامیده که جملگی از بزرگان تاریخ کوهنوردی ایران زمین به شمار می روند.

    کوهستان الوند در شاخه های جدید ورزش کوهنوردی هم در میان کوه های ایران پیشتاز بوده است و تمرین و اجرای آن ها در الوند امکان پذیر می باشد. مسیر های مختلف کوهنوردی از ساده تا فنی، بولدرینگ، درای تولینگ، دیواره نوردی، یخ نوردی، مسیرهای مختلف دوچرخه کوهستان، پیست اسکی و سایت پاراگلایدر و در نهایت در دریاچه ای که از آب چشمه سارانش گرد هم آمده، امکان غواصی و قایقرانی را نیز فراهم آورده و این در حالیست که همۀ این امکانات به طور طبیعی و تنها با چند کیلومتر فاصله از یکدیگر قرار گرفته اند.

    چهارمین دلیل برای تمایز الوند کوه، تقدس این کوهستان است. در میان بومیان منطقه، الوند، کوهی مقدس و محترم شمرده شده و به "شاه الوند" معروف است تا آنجا که قسم عدۀ زیادی از اهالی، قسم به شاه الوند بوده و زیارت شاه الوند در میان فرقه هایی از روستاهای اطراف همدان به صورت سالانه به شکل مناسک آیینی انجام می پذیرفته است.

    واقع شدن قبور و زیارتگاه هایی در نزدیکی قله الوند، مانند گهواره مریم، مسجد عابد و غار عابد و داستان ها و افسانه های شنیدنی، هریک خود به روشنی گواهی بر این ادعاست.

    در اوستا نیز نام الوند با عنوان "ائورونت" آورده شده و از آن به هشت قله تند و تیز تعبیر می گردد. در حدیثی منسوب به امام ششم شیعیان در قرن دوم هجری، چشمه ای از چشمه های الوند کوه، به داشتن آبی بهشتی معروف گشته و امروز همان چشمه که مرتفع ترین چشمه در میان تمامی قله های ایران از نظر نزدیکی به قله است، به نام "بهشت آب" شناخته می شود . در مورد هریک از این ویژگی های چهارگانه کتب مختلفی نوشته شده و منابع بسیاری یافت می شود که بتوان بدان افزود اما نهایت سخن اینکه بدون شک یافتن کوهستانی با تمام این ویژگی ها در کنار هم، نه تنها در ایران بلکه در هیچ کجای دنیا کار آسانی نخواهد بود.

                                                                           فواد رضاپور